niedziela, 29 marca 2009
Tempus fugit
Dziś rząd znów zafundował nam copółroczną dawkę zamieszania i dezorientacji w związku ze zmianą czasu. Cytat okolicznościowy:

“- A cóż w tym niejasnego? Jest defilada na Placu Czerwonym. W każdym szeregu po dwudziestu ludzi. W każdym sektorze dziesięć szeregów, dwustu ludzi. Tych sektorów jest po horyzont. Maszerują równo, aż miło popatrzeć. Każdy żołnierz przez okrągły rok wyciskał z siebie siódme poty, szkoląc się na defiladę. I to nie tylko w Moskwie, ale wszędzie. Pytanie: czy wyrzucanie wyprostowanych nóg powyżej pasa, wypinanie piersi i zadzieranie brody powyżej nosa przydatne jest na wypadek działań wojennych? Po co tracić czas na ćwiczenie kroku defiladowego? Odpowiedź: po to, żeby zmusić tysiące ludzi do reagowania w sposób bezrefleksyjny, przyzwyczaić ich do słuchania rozkazów, a nie zdrowego rozsądku. – Trudno się nie zgodzić. – Dobrze. W takim razie trzeba podobne ćwiczenia zastosować wobec setek milionów obywateli. – Zmusić obywateli, żeby maszerowali krokiem defiladowym? – Niekoniecznie. Mam na myśli treść, nie formę. Najważniejsze, żeby te ćwiczenia były absurdalne i żeby równocześnie dotyczyły setek milionów ludzi. Najlepiej zmusić ich do wykonywania jakiegoś kretynizmu. Regularnie. – Masz przykłady takich kretynizmów? – Można na przykład zmusić całą ludzkość, żeby dwa razy w roku przestawiała wskazówki zegarów. – Czym to uzasadnić? – Oszczędnością energii. – To prawda? – Skądże znowu! Najważniejszym odbiorcą energii elektrycznej są fabryki. Na drugim miejscu są środki transportu. Przesuniemy wskazówki, czy nie przesuniemy – i tak ilość zużywanej energii nie ulegnie zmianie. Poważnym odbiorcą są kopalnie węgla. Tam zawsze jest ciemno. Albo oświetlenie ulic. Światło włącza się kiedy jest ciemno, a wyłącza kiedy jest jasno. Co zmieni przestawienie wskazówek? – Część energii wykorzystują ludzie w swoich mieszkaniach… – Słusznie. Niecały jeden procent. Ale w ramach tego procentu też nie wszystko idzie na oświetlenie. Niebawem nadejdą takie czasy, że ludzie będą mieć elektryczne żelazka, elektryczne maszynki do mielenia mięsa, telefony na prąd, radia, elektryczne kino domowe. Możesz kręcić wskazówkami zegara w każdą stronę i nie wpłynie to w żaden sposób na zużycie energii. Zresztą z oświetleniem mieszkań to wygląda podobnie: latem i tak jest widno i nie ma znaczenia, czy wstajesz o piątej, czy o dziesiątej. Z kolei zimowym rankiem i tak jest ciemno i nie obejdzie się bez oświetlenia. Nieważne, czy jest godzinę wcześniej, czy później. – Zatem uważasz, że nie będzie żadnego pożytku z przestawiania zegarów? – Będą tylko kłopoty. Masa kłopotów. – I nikt nie będzie oponować? – Tłum nie potrafi myśleć. Tłum przyjmie to jako coś naturalnego. Sam będzie sobie przysparzać nowych problemów. Jeśli tylko narzucimy ludzkości z dziesięć takich idiotycznych zachowań, jeśli sprawimy, że wszyscy podporządkują się bez zastrzeżeń, wtedy zawładniemy światem.”

środa, 11 marca 2009
Arma cano, pars septima
Po siedmiu latach od masakry w Erfurcie, kolejny niemiecki nastolatek uznał za stosowne zastrzelić w szkole kilkanaście osób. Gdy wypadek taki ma miejsce w Stanach albo Finlandii, lewacy natychmiast obwiniają powszechny dostęp do broni. Ale w Niemczech uczciwemu obywatelowi równie trudno zdobyć broń palną, co w Polszcze. A jednak strzelaniny się zdarzają. Przeciwnicy prawa do obrony nie czują się zobligowani logiką i nie wyciągają z tych faktów żadnego wniosku; ich problem. My powtórzmy tylko, że najlepszą ochroną dla uczniów byłaby broń palna w rękach nauczycieli i woźnych.

De pueris educandis, pars secunda
Dziś, z okazji rozpoczynających się sesyj egzaminacyjnych, rzecz o studiach wyższych.

Jak już swego czasu pisałem, kwestia wyboru wykształcenia odbiega nieco od normalnej sytuacji rynkowej, gdzie główne konsekwencje decyzji ponosi ta sama osoba, która ją podejmuje. Ponieważ kształcą się przede wszystkim osoby młode, pozbawione własnych dochodów wystarczających do pokrycia kosztów edukacji, finansowanie – a zatem prawo wyboru – jest de facto w gestii kogoś innego. Brak więc tutej mechanizmu zachęcającego do słusznych decyzyj, w związku z czym nie można wprost stosować najprostszych praw ekonomii. Innymi słowy, ludzkie działanie może okazać się nieracjonalne, bo działający i tak nie odczuje bezpośrednio jego skutków.

Z tego wynika, że wprowadzenie w szkolnictwie wyższym (powyższa zasada jest co prawda słuszna także dla podstawowego i średniego, lecz to bardziej skomplikowana sprawa i o tym kiedy indziej) jakiegoś mechanizmu niewolnorynkowego może, paradoksalnie, przynieść pozytywny skutek. Warto rozważyć sytuację, w której uczelnie nie będą – jak postuluje większość ludzi myślących – całkowicie prywatne, ale częściowo sponsorowane przez państwo.

Trzeba oczywiście zachować ostrożność, by nie pójść za daleko. Studia całkowicie bezpłatne to absurd, kosztowny, ale przede wszystkim groźny społecznie. Gdy każdy może studiować, nie studiować to wstyd. Takie myślenie kieruje znacznym odsetkiem dzisiejszych studentów. Młodzi trwonią pięć lat na nauce rzeczy zupełnie im zbędnych, po czym odkrywają, że tytuł magistra politologii czy zarządzania wcale nie pomaga w życiu. Ale przecież musieli iść na studia, bo kto to widział nie brać, kiedy dają za darmo. Mieć ten bezwartościowy papierek – to znak człowieka ambitnego i inteligentnego. Kto się nie ustawia w kolejce po darmową edukację, najwyraźniej jest frajerem.

Najgorzej mają dziewczyny. Pozwalają sobie wmawiać, że potrzebują wykształcenia; w Polsce obecnej jest podobno nawet więcej studentek niż studentów. A przecież w rzeczywistości najlepiej by się czuły, gdyby pozwolono im w spokoju założyć rodzinę. Tego jednak nie wolno im głośno powiedzieć. No bo jak to, dzieci byś chciała rodzić, mężowi gotować? Nie wypada. Kobieta współczesna o małżeństwie może pomyśleć ewentualnie po magisterium. Wszak żyć z czegoś trzeba (dyplom wyższej uczelni to, jak wiadomo, gwarancja dobrze płatnej pracy), nie pozwolisz chyba, żeby cię facet utrzymywał? A dzieci? Będziesz miała czas, jak skończysz studia; jeszcze ze dwójkę zdążysz wtedy urodzić, więcej chyba nie chcesz?

Nie, studia bezpłatne dla wszystkich z pewnością nie są rozwiązaniem. Cóż więc wchodzi w grę? Kredyty studenckie? Takie wyjście funkcjonuje w niektórych krajach i ponoć sprawdza się nienajgorzej, ja bym mu jednak nie ufał. Po pierwsze, sprawia, że młody człowiek już na samym początku samodzielnego życia staje się dłużnikiem, to, co zarobi, przeznaczać musi na spłatę pożyczki. Rozwiązanie to ponownie uderza w życie osobiste, bo za co tu utrzymać żonę i dzieci, kiedy trzeba uiszczać raty? Zresztą, jeśli komuś to odpowiada, jego sprawa. To nie należy do rozważań bądź co bądź politycznych, mam nadzieję bowiem, że dożyjemy czasów, gdy będą istnieć prywatne banki. Już się one wtedy z chętnymi same najlepiej co do kredytów dogadają.

Bon edukacyjny, każdemu przyznawany w równej wysokości, z dopłatami z własnej kieszeni tam, gdzie ta podstawowa kwota nie wystarczy? Nie sądzę. Spowodowałoby to uprzywilejowanie kierunków tanich (zwykle: humanistycznych) wobec drogich (technicznych, medycyny). Nie dość, że te drugie są trudniejsze, to jeszcze stałyby się mniej opłacalne. Wkrótce brak inżynierów stałby się jeszcze bardziej dotkliwy.

Sądzę, że spośród różnych (dodajmy: nieidealnych) rozwiązań, najlepiej wypada system stypendialny, gwarantujący pokrycie kosztów najlepszym studentom. Po pierwsze, uczelnie musiałyby podać cenę studiów. Aby ją ustalić, część miejsc na wszystkich kierunkach trzeba wystawić na sprzedaż na wolnym rynku. Choć w tej sytuacji, inaczej niż w niemal każdej innej, nie jest to mechanizm doskonały, lepszego sposobu wyznaczenia ceny nie ma. W oparciu o te ceny, dostępne zasoby i przewidywane potrzeby, rząd (niestety) podjąłby decyzję o tym, ilu studentom danego kierunku na danej uczelni sfinansować studia. Kierunki skrajnie bezużyteczne – dżenda stadiz, na przykład – byłyby w pełni płatne; filologia polska, socjologia i tym podobne specjalności, które mogą przynieść kulturze i nauce jakieś niewielkie pożytki, miałyby stypendia dla, powiedzmy, pięciu procent najlepszych studentów; te zaś, które są potrzebne, ale trudne i niepopularne, jak matematyka, mogłyby zostać sfinansowane nawet w kilkudziesięciu procentach.

Zdaję sobie sprawę, że taki system nie byłby perfekcyjny. Z pewnością jednak przewyższałby obecny, a mniemam, że miałby także pewne przewagi nad oświatą całkowicie prywatną.

Certamen
Jeśli ktoś z P.T. Czytelników życzyłby sobie wyrazić poparcie dla niniejszej strony, może uczynić to wysyłając SMS o treści C00124 pod numer 7144. Koszt takiej fanaberii to 1,22 zł. Rzecz dotyczy konkursu na Blog Roku 2008 w kategorii “Polityka”.

Wiadomość skierowana jest wyłącznie do tych czytelników, którzy Autora nie znają osobiście. Pozostali mogą wyrazić swe poparcie poprzez wpłacenie kwoty wyżej wymienionej – lub jakiejkolwiek innej – do rąk własnych.